Шағын шаруашылық иелеріне арналған ЖИ болжамдары
Үш жылда 100 миллион шағын шаруашылық иесіне ЖИ негізіндегі ауа райы болжамын жеткізуге 60 миллион доллар инвестиция.
Миллиондаған шағын шаруашылық иесі үшін егіншілік маусымы отбасының тамағы жеткілікті бола ма, балаларын мектепте оқыта ала ма, әлде қарызға бата ма — соны айқындайды. Дүние жүзінде 500 миллионға жуық шағын отбасылық шаруашылық екі миллиардтан астам адамның күнкөріс көзі болып отыр. Олардың көбі өнім шықпай қалса, сүйенер ештеңесі жоқ.
Климаттың өзгеруінен ауа райы құбылмалы әрі қатал бола түскендіктен, шағын шаруашылық иелеріне табысы мен азық-түлік қауіпсіздігін қорғауға көмектесетін шешімдер қабылдау үшін уақтылы әрі сенімді ауа райы болжамдары қажет. Алайда табысы төмен және орташа елдердегі көптеген фермер үшін сапалы болжамдар ұзақ уақыт бойы қолжетімсіз болды. Бұған нақты ауа райы болжамын жасау құнының тым жоғары және оны жеткізудің логистикалық тұрғыдан күрделі болуы да себеп еді.
Жасанды интеллект саласындағы кейінгі жетістіктер бұл жағдайды өзгертіп жатыр. Озық ЖИ қолданылатын ауа райын болжау жүйелері қазір дәстүрлі модельдермен тең немесе олардан да жақсы нәтиже көрсетіп, есептеу ресурсын әлдеқайда аз қажет етеді. Соның арқасында жергілікті болжамдарды анағұрлым кең ауқымда ұсынып, фермерлерге егінін, табысын және отбасын қорғау үшін ақпаратты ертерек беруге болады. Ал ЖИ негізіндегі фермерлік чатботтар мен басқа да құралдар фермерлермен өзара әрекеттесуді тиімдірек етіп жатыр.
Сондықтан OpenAI Foundation ұйымының Азаматтық қоғам және қайырымдылық тобы ЖИ негізіндегі ауа райы мен өсімдік аурулары болжамдарына қолжетімділікті айтарлықтай кеңейтуге 60 миллион доллар инвестициялайды. Бұл болжамдар көбірек ел мен фермерге жетіп, ауа райы мен өсімдік ауруларына қатысты қауіптердің кең ауқымын қамтиды. Ұялы телефондар және басқа арналар арқылы жеткізілетін бұл ақпарат тағы миллиондаған фермерге егінді қашан егу, жинау, тыңайту керегін және ауа райы қауіптері туындамай тұрып қашан әрекет ету қажет екенін шешуге көмектеседі.
60 миллион долларлық бұл бастама алты айтулы ұйымды біріктіреді: Чикаго университеті, Калифорния университетінің Беркли кампусы, Precision Development, AIM for Scale (Нотр-Дам университеті арқылы қаржыландырылады), Digital Green және Жүгері мен бидайды жақсарту жөніндегі халықаралық орталық (CIMMYT). Ұлттық және жергілікті үкіметтермен әрі мекемелермен тығыз серіктестікте жұмыс істейтін бұл ұйымдар алдағы үш жылда Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия мен Шығыс Африкадағы 100 миллион шағын шаруашылық иесіне ауа райы мен өсімдік аурулары болжамдарын жеткізуге бағытталған мемлекеттік бастамаларды қолдауды көздейді.
Ауа райы белгісіздігінің зардабы
Шағын шаруашылықтар әлемдегі азық-түліктің шамамен үштен бірін өндіреді, сондықтан егіннің көп шығынға ұшырауы тұтас елдердің азық-түлік қауіпсіздігіне қатер төндіруі мүмкін. Ауа райы фермерлер табысының құбылуына елеулі әсер етеді: муссонның жалған басталуы фермерлердің егінді тым ерте егіп, кейінгі құрғақ кезеңде өнімінен айырылуына әкелуі мүмкін, ал егін жинау кезіндегі күтпеген жауын өнім жиналмай тұрып бүлдіруі ықтимал. Африканың алты елінде жүргізілген зерттеу әдеттегі бір жылда қолайсыз климаттық құбылыстар зерттелген жер телімдерінің шамамен үштен біріне әсер етіп, елдегі егін өндірісін орта есеппен 29%-ға азайтатынын анықтады. Ал NASA спутниктерінің деректері Жер жылынған сайын мұндай климаттық құбылыстардың күшейіп бара жатқанын көрсетеді.
ЖИ пайда болғанға дейін нақты ауа райы болжамдары қымбат суперкомпьютерлерде жұмыс істейтін сандық модельдерге сүйенетін. Сондықтан табысы төмен және орташа көптеген елдің метеорологиялық қызметтері оларды іс жүзінде қолдана алмайтын. Мұндай болжамдар болған күннің өзінде, олар көбіне фермер іс жүзінде пайдалана алатын пайдалы ақпаратқа айналдырылмады.
Енді озық ЖИ ауа райын болжаудағы екінші төңкеріске жол ашты. Бұл болжамдарды атмосфера туралы орасан көп дерекпен оқытылған ЖИ модельдері жасайды. Қазір олар есептеу қуатын әлдеқайда аз жұмсай отырып, дәстүрлі болжау модельдерімен бірдей, тіпті кейде одан да жоғары дәлдік көрсетеді. Бұл табысы төмен және орташа елдерде дақылдарды егу, жинау және тыңайту қажет пе әрі оны қашан жасау керегін шешетін шағын шаруашылық иелеріне бейімделген болжамдарды жаппай жасауға мүмкіндік береді.
ЖИ көмегімен ауа райын болжаудағы төңкеріс енді үкіметтерге фермерлердің нақты ауыл шаруашылығы қажеттіліктеріне бейімделген дәл болжамдарды таратуға мүмкіндік береді. Бұл үнемді әрі дәлелдерге негізделген тәсіл фермерлерге олардың жағдайы мен қабылдауы қажет шешімдерге сай келетін болжамдар ұсына алады.
Фото: Digital Green Foundation
ЖИ саласындағы бұл жетістіктер шағын шаруашылық иелеріне ауа райы болжамдарын қолжетімді бағамен ұсынуға мүмкіндік беретін бірнеше өзара толықтырушы тәсілге жол ашады:
ЖИ негізіндегі болжау жүйелері ауа райын бұрын қолданылған жүйелерге қарағанда әлдеқайда аз қаржы, уақыт және есептеу ресурсын жұмсап болжауға көмектеседі.
Ауа райын болжайтын ЖИ модельдерінің жылдамдығы мен тиімділігі бірнеше үздік модельді біріктіріп, кез келген жеке модельден дәлірек болжам жасауға мүмкіндік береді. Модельдер жергілікті қоршаған орта деректерін пайдаланған сайын дәлдік одан әрі артады.
Метеорология зерттеушілері ЖИ модельдерін фермерлерге бейімделген мақсаттар бойынша қосымша баптай алады. Мысалы, егін егуге жеткілікті деңгейдегі жауынның басталу күнін анықтау бұрын қолжетімсіз болған, шешім қабылдауға қажетті болжамдарды жасауға мүмкіндік береді.
ЖИ негізіндегі дауыстық жүйелер, SMS және чатботтар болжамдарды фермерлерге өз тілінде тікелей жеткізеді. Фермерлер де осы құралдар арқылы жерінде іс жүзінде не болғанын, болжамның дұрыс-бұрыстығын және кеңестің егінге төнген қауіптермен күресуге көмектескен-көмектеспегенін тікелей хабарлай алады.
Бірнеше рандомизацияланған сынақ фермерлер болжамдарды дер кезінде алғанда нені және қашан егетінін, қаржы жұмсайтынын әрі инвестициялайтынын өзгертіп, тиімдірек шешім қабылдайтынын көрсететін үміттендіретін дәлелдер ұсынады. Мұндай шешімдер олардың табысын арттырып, егін шығынын азайта алады (Burlig және басқалар, 2025; Cole, Goldberg, Harigaya және Zhu, 2025; Rudder және Viviano, жұмыс мақаласы).
Тропиктік аймақтардағы миллиардтаған адам ұзақ уақыт бойы өздеріне қажетті сапалы ауа райы болжамдарын ала алмай келді. Бұл инвестиция дәлелдерге негізделген қатаң әдістер арқылы муссондар, аптап ыстық пен жауын-шашын туралы практикалық ақпарат жеткізіп, климат құбылмалылығы күшейген кезеңде адамдардың әл-ауқатын жақсартуға мүмкіндік береді.
Бұл жұмыс қалай жүзеге асады
60 миллион долларлық инвестициямыз болжам жасаудан бастап оны фермерге жеткізуге дейінгі бүкіл үдерісте жұмыс істейтін ұйымдарды біріктіреді:
Ауа райы болжамдарын жасау: Чикаго университеті мен Калифорния университетінің Беркли кампусы ұлттық метеорологиялық агенттіктерге ЖИ ауа райы модельдерін фермерлердің қажетіне бейімдеп, қолданысқа енгізуге көмектеседі. Алғашқы болжамдар муссонның басталуы мен аяқталуын, егін жинау кезіндегі жауын-шашынды, орта мерзімді жауын-шашын мөлшерін және аптап ыстықты қамтиды. Ауа райын болжаумен қатар, CIMMYT ЖИ мен NASA-ның Жерді бақылау деректерін пайдаланып, бидай патогендері тудыратын ауру ошақтарын болжау мүмкіндіктеріне инвестиция салып, олардың таралуын ертерек анықтауға көмектеседі.
Болжамдар мен басқа пайдалы ақпаратты фермерлерге жеткізу: Precision Development үкіметтермен және азаматтық қоғам ұйымдарымен бірлесіп, болжамдарды практикалық кеңеске айналдырып, фермерлерге сенімді арналар арқылы жеткізеді. Digital Green жетілдірілген болжамдарды 2,1 миллионнан астам фермер пайдаланатын ЖИ негізіндегі ауыл шаруашылығы кеңесшісі FarmerChat қолданбасына біріктіріп, фермерлердің пікірін болжау топтарына жеткізеді. Ақпарат жеткізетін топтар фокус-топтар, A/B сынақтары және әсерді бағалау арқылы хабарлама құрылымын, оның түсініктілігін, сенімділігін және әрекетке ықпалын тексереді.
Жұмыстың тұрақтылығын қамтамасыз ету: AIM for Scale үкіметтермен және даму банктерімен бірге осы қызметтерді ұзақ мерзімде жалғастырып, басқа елдерге кеңейтуге қажетті серіктестік пен қаржыландыру тетіктерін қалыптастырады. Түпкі мақсат — қызметтерді ұлттық метеорологиялық және ауыл шаруашылығы мекемелері көрсететін, ал олардың үздіксіз ұсынылуын үкіметтер мен даму банктері қаржыландыратын тұрақты қоғамдық инфрақұрылым құру.
Foundation бұл ұйымдарды өз салаларындағы көшбасшылығы, жұмыс істейтін аймақтарындағы жергілікті мемлекеттік органдармен және қауымдастықтармен тиімді ынтымақтастық орнатудағы тәжірибесі, дәлелденген ықпалы және осы ауқымды бастаманы бірлесіп жүзеге асыру қабілеті үшін таңдады. 60 миллион долларлық инвестициямыз осы жұмысты жалғастырып, кеңейтеді: өсімдік ауруларын болжау секілді жаңа мүмкіндіктерді енгізеді, болжамдарды жаңа сенімді арналарға қосады және қосымша елдерге таратуға қолдау көрсетеді. Бұл жұмыстың мақсаты — 100 миллион фермерге қажетті кезінде сапалы ақпарат беріп, шығыннан сақтануына және табысын көбейтіп, тұрақтандыратын инвестициялар салуына көмектесу.
Алдағы мүмкіндік — озық ЖИ модельдерінің көмегімен осы жетістіктерді жалғастырып, болжамдардың дәлдігі мен жергілікті жағдайға бейімделуін кең ауқымда арттыру және оларды фермерлерге дәлелдерге негізделген әдістермен жеткізу. Қай тәсілдердің тиімді екенін әлі де көп зерттеу қажет. Ауа райы жүйелеріне тәуелсіз салыстырмалы бағалау, кері байланыс, жергілікті тексеру және әр ел мен дақылға сай бейімдеу керек болады.
OpenAI Foundation кең ауқымды жұмысының бір бөлігі
Бұл инвестиция — OpenAI Foundation ұйымының Азаматтық қоғам және қайырымдылық бағыты аясындағы екінші бастамасы. Мақсатымыз — ЖИ игілігін дүние жүзіндегі адамдар мен қауымдастықтарға жеткізу, әсіресе сапалы құралдар, ақпарат және қоғамдық мүддеге арналған инфрақұрылым негізгі қызметтер мен экономикалық мүмкіндіктерді жақсарта алатын жерлерде.
Бұл жұмыс аясында мына бағыттарға назар аударамыз:
Негізгі қызметтерде қолжетімділік пен нәтижелерді едәуір жақсарту үшін ЖИ-ді іске жарату.
Азаматтық қоғам ұйымдарына ЖИ-ді жауапкершілікпен енгізуге қажетті құралдар, тәжірибе және қолдау беру.
Табысты құралдар мен жинақталған тәжірибе бүкіл әлеуметтік секторға пайда әкелуі үшін ортақ инфрақұрылым құру.
Бұл жұмысты дамыту барысында дүние жүзіндегі қауымдастықтармен, көшбасшылармен және әзірлеушілермен ынтымақтастықты жалғастырамыз. Командамызға хабарласу үшін [email protected] мекенжайына жазыңыз.