AI-ով եղանակի կանխատեսում փոքր տնտեսություն վարող ֆերմերների համար
60 մլն դոլարի ներդրում՝ 3 տարում փոքր տնտեսություն վարող 100 մլն ֆերմերների համար AI-ով եղանակի կանխատեսում ապահովելու նպատակով։
Փոքր տնտեսություն վարող միլիոնավոր ֆերմերների համար գյուղատնտեսական սեզոնից կարող է կախված լինել՝ ընտանիքը բավարար սնունդ կունենա՞, կկարողանա՞ երեխաներին դպրոցում պահել, թե՞ կհայտնվի պարտքերի մեջ։ Ամբողջ աշխարհում գրեթե 500 միլիոն փոքր ընտանեկան տնտեսություն ապահովում է ավելի քան երկու միլիարդ մարդու ապրուստը, որոնցից շատերը բերքի կորստի դեպքում գրեթե ոչ մի ապահովության միջոց չունեն։
Քանի որ կլիմայի փոփոխության հետևանքով եղանակը դառնում է ավելի անկայուն և ծայրահեղ, փոքր տնտեսություն վարող ֆերմերներին անհրաժեշտ են ժամանակին տրամադրվող, հուսալի եղանակային կանխատեսումներ՝ իրենց եկամուտն ու պարենային անվտանգությունը պաշտպանող որոշումներ կայացնելու համար։ Սակայն ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում շատ ֆերմերների համար բարձրորակ կանխատեսումները երկար ժամանակ անհասանելի էին, մասամբ այն պատճառով, որ ճշգրիտ եղանակային կանխատեսումներ կազմելը չափազանց թանկ էր, իսկ դրանք հասցեատերերին տրամադրելը՝ նյութատեխնիկական առումով բարդ։
AI-ի վերջին առաջընթացը փոխում է իրավիճակը։ Առաջադեմ AI ներառող եղանակի կանխատեսման համակարգերն այժմ կարող են ավանդական մոդելներին հավասար կամ դրանցից ավելի լավ արդյունք ապահովել՝ պահանջելով հաշվողական ծախսերի ընդամենը մի մասը։ Դրա շնորհիվ շատ ավելի մեծ մասշտաբով հասանելի են դառնում տեղայնացված կանխատեսումներ, իսկ ֆերմերներն ավելի վաղ են ստանում իրենց բերքը, եկամուտն ու ընտանիքը պաշտպանելու համար անհրաժեշտ տեղեկությունները։ Իսկ AI-ով աշխատող ֆերմերային չաթբոթերն ու հարակից գործիքները ֆերմերների հետ փոխգործակցությունը դարձնում են ավելի արդյունավետ։
Հենց այդ պատճառով OpenAI Foundation-ի «Քաղաքացիական հասարակություն և բարեգործություն» թիմը 60 միլիոն դոլար է ներդնում՝ AI-ով աշխատող եղանակի և մշակաբույսերի հիվանդությունների կանխատեսումների հասանելիությունն էապես ընդլայնելու համար։ Այս ներդրման շնորհիվ կանխատեսումները կհասնեն ավելի շատ երկրների ու ֆերմերների և կընդգրկեն եղանակային ու բուսական հիվանդությունների ավելի լայն սպեկտրի վտանգներ։ Բջջային հեռախոսներով և այլ ուղիներով տրամադրվող այս տեղեկությունները կարող են ևս միլիոնավոր ֆերմերների օգնել որոշելու, թե երբ ցանել, բերքահավաք անել, պարարտացնել և միջոցներ ձեռնարկել եղանակային վտանգներից առաջ։
60 միլիոն դոլարի այս ներդրումային ծրագիրը միավորում է վեց բացառիկ կազմակերպության՝ Չիկագոյի համալսարանը, Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանը, Precision Development-ը, AIM for Scale-ը (ֆինանսավորումը ստանում է Նոտր Դամի համալսարանի միջոցով), Digital Green-ը և Եգիպտացորենի և ցորենի բարելավման միջազգային կենտրոնը (CIMMYT)։ Սերտորեն համագործակցելով ազգային ու տեղական կառավարությունների և հաստատությունների հետ՝ այս կազմակերպությունները նպատակ ունեն առաջիկա երեք տարում աջակցել կառավարությունների ղեկավարած ջանքերին՝ եղանակի և մշակաբույսերի հիվանդությունների կանխատեսումներ տրամադրելով Հարավային ու Հարավարևելյան Ասիայի և Արևելյան Աֆրիկայի՝ փոքր տնտեսություն վարող 100 միլիոն ֆերմերների։
Եղանակային անորոշության գինը
Փոքր տնտեսություններն արտադրում են աշխարհի պարենի մոտ մեկ երրորդը, իսկ բերքի խոշոր կորուստները կարող են վտանգել ամբողջ երկրների պարենային անվտանգությունը։ Եղանակը ֆերմերների եկամտի անկայունության հիմնական պատճառներից է. մուսոնային սեզոնի կեղծ սկիզբը կարող է ստիպել ֆերմերներին չափազանց վաղ ցանել, որից հետո երաշտային շրջանը կկործանի բերքը, իսկ բերքահավաքի ժամանակ անսպասելի անձրևը կարող է փչացնել այն դեռ չհավաքած։ Աֆրիկյան վեց երկրներում անցկացված հետազոտությունը պարզել է, որ սովորական տարում կլիմայական անբարենպաստ իրադարձությունները վնասում են ուսումնասիրված հողակտորների մոտ մեկ երրորդը՝ մշակաբույսերի ազգային արտադրությունը միջինում նվազեցնելով 29%-ով։ Իսկ NASA-ի արբանյակային տվյալները ցույց են տալիս, որ մոլորակի տաքացմանը զուգահեռ նման կլիմայական իրադարձություններն ուժգնանում են։
Մինչ AI-ի ի հայտ գալը եղանակի ճշգրիտ կանխատեսումը հիմնվում էր թանկարժեք գերհամակարգիչներով աշխատող թվային մոդելների վրա, ուստի ցածր և միջին եկամուտ ունեցող շատ երկրների օդերևութաբանական ծառայությունները հիմնականում չէին կարող դրանք գործարկել։ Նույնիսկ այնտեղ, որտեղ այդ կանխատեսումները հասանելի էին, դրանք հաճախ չէին վերածվում գործնական տեղեկությունների, որոնց հիման վրա ֆերմերը կարող էր քայլեր ձեռնարկել։
Այժմ առաջադեմ AI-ը եղանակի կանխատեսման երկրորդ հեղափոխությունն է խթանել։ Այս կանխատեսումները կազմում են մթնոլորտային հսկայական ծավալի տվյալներով ուսուցանված AI մոդելները։ Դրանք այժմ հաճախ նույնքան ճշգրիտ են, որքան ավանդական կանխատեսման մոդելները, կամ նույնիսկ ավելի ճշգրիտ՝ պահանջելով հաշվողական հզորության ընդամենը մի մասը։ Սա հնարավորություն է տալիս զանգվածաբար կազմել ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրների փոքր տնտեսություն վարող ֆերմերների կարիքներին հարմարեցված կանխատեսումներ՝ օգնելով նրանց որոշել՝ արդյոք և երբ ցանել, բերքահավաք անել ու պարարտացնել մշակաբույսերը։
Եղանակի AI կանխատեսման հեղափոխության շնորհիվ կառավարություններն այժմ կարող են տարածել ֆերմերների գյուղատնտեսական հատուկ կարիքներին հարմարեցված ճշգրիտ կանխատեսումներ։ Այս ծախսարդյունավետ և ապացույցներով հիմնավորված մոտեցումը կարող է ֆերմերներին տրամադրել իրենց պայմաններին և կայացվելիք որոշումներին համապատասխան կանխատեսումներ։
Լուսանկարը՝ Digital Green Foundation-ի
AI-ի այս առաջընթացը հնարավորություն է տալիս համատեղել մի քանի մոտեցում և փոքր տնտեսություն վարող ֆերմերներին մատչելի գնով եղանակային կանխատեսումներ տրամադրել։
AI-ով աշխատող կանխատեսման համակարգերը եղանակը կանխատեսում են՝ նախկինում կիրառված համակարգերի ծախսերի, ժամանակի և հաշվողական ռեսուրսների ընդամենը մի մասով։
Եղանակի AI մոդելների արագությունն ու արդյունավետությունը հնարավորություն են տալիս միավորել լավագույն մոդելներից մի քանիսը և ստանալ ավելի ճշգրիտ եղանակային կանխատեսումներ, քան կարող է ապահովել առանձին վերցրած որևէ մոդել։ Ճշգրտությունն ավելի է բարձրանում, երբ մոդելները մշակում են տեղական միջավայրի տվյալները։
Օդերևութաբան հետազոտողները կարող են AI մոդելները լրացուցիչ ուսուցանել ֆերմերների կարիքներին հարմարեցված թիրախներով, օրինակ՝ որոշելու այն ամսաթիվը, երբ տեղումների մակարդակը բավարար կլինի ցանքսը սկսելու համար։ Սա հնարավոր է դարձնում որոշումների համար օգտակար այնպիսի կանխատեսումներ, որոնք նախկինում անհասանելի էին։
AI-ով աշխատող ձայնային ծառայությունները, SMS-ները և չաթբոթերը կանխատեսումներն անմիջապես ֆերմերներին են տրամադրում իրենց լեզվով։ Ֆերմերներն այդ միջոցներով կարող են նաև անմիջական արձագանք հայտնել՝ պատմելով, թե իրականում ինչ է տեղի ունեցել իրենց հողում, արդյոք կանխատեսումը ճիշտ էր, և խորհուրդն օգնե՞ց դիմակայել մշակաբույսերին սպառնացող վտանգներին։
Մի շարք պատահականացված փորձարկումներ խոստումնալից ապացույցներ են տալիս, որ ժամանակին կանխատեսումներ ստանալով՝ ֆերմերներն այլ, ավելի լավ որոշումներ են կայացնում՝ փոխելով, թե ինչ և երբ ցանել, ինչի վրա ծախսել ու ներդրում անել։ Այդ որոշումները կարող են բարձրացնել նրանց եկամուտը և նվազեցնել բերքի կորուստները (Burlig et al., 2025; Cole, Goldberg, Harigaya & Zhu, 2025; Rudder & Viviano, աշխատանքային հոդված)։
Արևադարձային գոտիներում ապրող միլիարդավոր մարդիկ չափազանց երկար ժամանակ զրկված են եղել իրենց պայմաններին համապատասխան բարձրորակ եղանակային կանխատեսումներից։ Այս ներդրումը խոստանում է խիստ և ապացույցների վրա հիմնված մեթոդներով տրամադրել մուսոնների, շոգի ալիքների և տեղումների մասին գործնական տեղեկություններ, որոնք կլիմայի աճող անկայունության պայմաններում կարող են բարելավել մարդկանց կենսապայմանները։
Ինչպես են միավորվում աշխատանքի ուղղությունները
Մեր 60 միլիոն դոլարի ներդրումը միավորում է կանխատեսումից մինչև ֆերմեր ամբողջ շղթայում աշխատող կազմակերպություններին։
Եղանակային կանխատեսումների կազմում․ Չիկագոյի համալսարանը և Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանը կաջակցեն ազգային օդերևութաբանական ծառայություններին՝ եղանակի AI մոդելները ֆերմերների կարիքներին հարմարեցնելու, գործնականում կիրառելու և համապատասխան կանխատեսումներ կազմելու հարցում։ Սկզբնական կանխատեսումները կընդգրկեն մուսոնային սեզոնի սկիզբն ու ավարտը, բերքահավաքի հետ կապված տեղումները, միջնաժամկետ տեղումները և ծայրահեղ շոգը։ Եղանակային կանխատեսումներին զուգահեռ CIMMYT-ը ներդրում կանի ցորենի ախտածինների կանխատեսման իր կարողություններում՝ AI-ի և NASA-ի՝ Երկրի դիտարկման տվյալների միջոցով բռնկումներն ավելի վաղ հայտնաբերելու համար։
Կանխատեսումների և հարակից օգտակար տեղեկությունների տրամադրում ֆերմերներին․ Precision Development-ը կհամագործակցի կառավարությունների և քաղաքացիական հասարակության կազմակերպությունների հետ՝ կանխատեսումները գործնական խորհուրդների վերածելու և վստահելի ուղիներով ֆերմերներին հասցնելու համար։ Digital Green-ը բարելավված կանխատեսումները կներդնի ավելի քան 2,1 միլիոն ֆերմերի կողմից օգտագործվող՝ գյուղատնտեսական խորհրդատվության իր FarmerChat AI հավելվածում և ֆերմերների արձագանքները կփոխանցի կանխատեսման թիմերին։ Տեղեկությունների տրամադրման թիմերը ֆոկուս խմբերի, A/B թեստերի և ազդեցության գնահատումների միջոցով կստուգեն հաղորդագրությունների ձևավորումը, հասկանալիությունը, վստահելիությունը և դրանց դրդած գործողությունները։
Աշխատանքի շարունակականության ապահովում․ AIM for Scale-ը կհամագործակցի կառավարությունների և զարգացման բանկերի հետ՝ այս ծառայությունները պահպանելու և ավելի շատ երկրներում ընդլայնելու համար անհրաժեշտ գործընկերություններն ու ֆինանսավորումն ապահովելու նպատակով։ Վերջնական նպատակը կայուն հանրային ենթակառուցվածք ստեղծելն է, որի շրջանակում ազգային օդերևութաբանական ու գյուղատնտեսական հաստատությունները կգործարկեն ծառայությունները, իսկ կառավարություններն ու զարգացման բանկերը կֆինանսավորեն դրանց շարունակական տրամադրումը։
OpenAI Foundation-ն այս կազմակերպություններն ընտրել է իրենց համապատասխան ոլորտներում առաջատար լինելու, տեղական պետական մարմինների ու համայնքների հետ արդյունավետ համագործակցության փորձի, ապացուցված ազդեցության և այս հավակնոտ նախաձեռնության շրջանակում համատեղ աշխատելու կարողության համար։ Մեր 60 միլիոն դոլարի ներդրումը հիմնվում է այս աշխատանքի վրա և ընդլայնում այն՝ ավելացնելով նոր կարողություններ, օրինակ՝ մշակաբույսերի հիվանդությունների կանխատեսումը, կանխատեսումները կապելով նոր վստահելի ուղիների հետ և աջակցելով ծրագրի տարածմանը լրացուցիչ երկրներում։ Այս աշխատանքի նպատակն է 100 միլիոն ֆերմերի անհրաժեշտ պահին ավելի լավ տեղեկություններ տրամադրել՝ օգնելով նրանց խուսափել կորուստներից և այնպիսի ներդրումներ կատարել, որոնք կարող են ապահովել ավելի բարձր ու կայուն եկամուտ։
Հետագա հնարավորությունն այս առաջընթացը շարունակելն է առաջադեմ AI մոդելներով՝ կանխատեսումները մեծ մասշտաբով դարձնելով ավելի ճշգրիտ ու տեղայնացված և ապացույցների վրա հիմնված մեթոդներով դրանք ֆերմերներին հասցնելով։ Դեռ շատ բան կա պարզելու արդյունավետ լուծումների մասին, իսկ եղանակային համակարգերը տարբեր երկրներում և մշակաբույսերի դեպքում անկախ համեմատական գնահատման, արձագանքների, տեղական գնահատման ու ճշգրտման կարիք կունենան։
OpenAI Foundation-ի ավելի լայն գործունեության մաս
Այս ներդրումը OpenAI Foundation-ի երկրորդ նախաձեռնությունն է՝ մեր «Քաղաքացիական հասարակություն և բարեգործություն» աշխատանքի շրջանակում։ Մեր նպատակն է օգնել, որ AI-ի առավելությունները հասանելի դառնան աշխարհի մարդկանց ու համայնքներին, հատկապես այնտեղ, որտեղ ավելի լավ գործիքները, տեղեկությունները և հանրային շահին ծառայող ենթակառուցվածքը կարող են բարելավել կենսական ծառայություններն ու տնտեսական հնարավորությունները։
Այս աշխատանքի շրջանակում կկենտրոնանանք հետևյալի վրա։
AI-ի կիրառում կենսական ծառայություններում, որտեղ այն կարող է էապես բարելավել հասանելիությունն ու արդյունքները։
Քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին AI-ը պատասխանատու կերպով կիրառելու համար անհրաժեշտ գործիքների, փորձագիտական գիտելիքների և աջակցության տրամադրում։
Ընդհանուր ենթակառուցվածքի ստեղծում, որպեսզի հաջողված գործիքներն ու քաղված դասերը օգտակար լինեն ամբողջ սոցիալական ոլորտին։
Այս աշխատանքը զարգացնելուն զուգահեռ մենք կշարունակենք համագործակցել աշխարհի տարբեր համայնքների, առաջնորդների և ստեղծողների հետ։ Մեր թիմի հետ կապվելու համար գրեք [email protected] հասցեին։