रहिवाशांना अधिक सेवा देण्यासाठी शहरांना मदत

लोक दररोज अवलंबून असतात अशा अनेक सेवा शहर पातळीवर पुरवल्या जातात. स्थानिक प्रशासन लोकांना आरोग्यसेवा आणि योजनांचे लाभ मिळवण्यास, हवामानाच्या तीव्र घटनांसाठी तयारी करण्यास, आर्थिक संधी शोधण्यास आणि आपल्या परिसराचे भविष्य घडवणाऱ्या निर्णयांमध्ये सहभागी होण्यास मदत करते.

मर्यादित संसाधनांत अधिक काम करण्याची अपेक्षा शहर प्रशासनांकडून केली जात आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित उपाय सार्वजनिक संस्थांना समस्यांचा लवकर अंदाज घेण्यास, माहिती अधिक सहज उपलब्ध करून देण्यास आणि सरकारी कर्मचाऱ्यांना त्यांच्या कामासाठी अधिक चांगली साधने देण्यास मदत करू शकतात. या क्षमतेतून अधिक चांगल्या सेवा प्रत्यक्षात आणण्यासाठी स्थानिक परिस्थितीची जाण, तांत्रिक ज्ञान आणि संसाधने असलेल्या संस्थांची गरज आहे. कोणते उपाय प्रभावी ठरतात हे तपासण्यासाठी आणि यशस्वी उपायांचा जबाबदारीने विस्तार करण्यासाठी या संस्थांनी शहर प्रशासनांसोबत काम करणे आवश्यक आहे.

आज OpenAI Foundation आणि रॉकफेलर फाउंडेशन सिटीज डिलिव्हर: सार्वजनिक सेवांसाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित उपाय⁠ हा ५ कोटी डॉलरचा उपक्रम सुरू करत आहेत. रहिवाशांच्या समस्या सोडवण्यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा वापर करून शहर प्रशासनांसोबत काम करणाऱ्या संस्थांना हा उपक्रम पाठबळ देईल.

जगभरातून खुले अर्ज मागवून, सिटीज डिलिव्हर २४ महिन्यांच्या कालावधीसाठी ५ लाख ते २० लाख डॉलरपर्यंतची अनुदाने देईल. एकत्रितपणे जगभरातील शहरांमधील १० कोटींपर्यंत रहिवाशांपर्यंत पोहोचणाऱ्या संस्थांना निधी देणे हे या उपक्रमाचे उद्दिष्ट आहे.

शहरांना सोडवायच्या असलेल्या समस्यांपासून सुरुवात

स्थानिक प्राधान्यांवर आधारित आणि सार्वजनिक सेवा अधिक चांगल्या प्रकारे पुरवण्यासाठी अत्याधुनिक कृत्रिम बुद्धिमत्ता साधनांच्या नवीनतम क्षमतांचा उपयोग करणाऱ्या प्रकल्पांच्या शोधात सिटीज डिलिव्हर आहे.

खुल्या अर्जप्रक्रियेत पुढील चार क्षेत्रांवर भर असेल:

• सार्वजनिक आरोग्य: सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेची व्याप्ती आणि सज्जता वाढवणे. यात थेट रुग्णसेवा, रोगांचा प्रसार पाहणारी देखरेख व्यवस्था, दिव्यांगांसाठी सेवा, अन्नाची उपलब्धता आणि पोषण यांचा समावेश आहे.

• आर्थिक उन्नती: बेरोजगार आणि अपुरा रोजगार असलेल्या रहिवाशांना उत्पन्नाच्या संधी, कौशल्ये आणि योजनांचे लाभ मिळवून देणे. यात लाभांसाठी नोंदणी, कारकीर्दीसाठी मार्गदर्शन, कौशल्याधारित भरती आणि नियोक्त्यांच्या गरजांनुसार प्रशिक्षण यांचा समावेश आहे.

• पर्यावरणीय संकटांचा सामना करण्याची क्षमता: शहरांना पर्यावरणीय संकटांचा अंदाज घेण्यास, त्यांचा सामना करण्यास आणि त्यातून सावरण्यास मदत करणे. यात सार्वजनिक सुरक्षितता, आपत्कालीन सेवा, ऊर्जाविषयक पायाभूत सुविधा आणि जमीन व्यवस्थापन यांचा समावेश आहे.

• नागरिकांचा सहभाग: शहर प्रशासनांना स्वतःहून रहिवाशांपर्यंत पोहोचण्यास आणि अधिक वेगाने प्रतिसाद देण्यास मदत करणारे उपाय. यात दुतर्फा संवाद साधता येणाऱ्या सेवा माध्यमांपासून सहभागाधारित निर्णयप्रक्रियेपर्यंतच्या उपायांचा समावेश आहे. यात डिजिटल साधनांची उपलब्धता आणि जोडणी, न्यायालयीन सेवा, तसेच परवाने आणि नियमनासंबंधी प्रक्रिया यांचा समावेश आहे. मतदान किंवा निवडणुकांशी संबंधित प्रकल्प यात समाविष्ट नाहीत.

शहरे आधीपासून वापरत असलेली व्यावहारिक साधने आणि व्यवस्था यांना अत्याधुनिक कृत्रिम बुद्धिमत्तेची जोड देणाऱ्या प्रकल्पांचे सिटीज डिलिव्हर स्वागत करते. अर्जदार त्यांच्या गरजांना सर्वाधिक अनुरूप अशी कृत्रिम बुद्धिमत्ता मॉडेल्स आणि उत्पादने निवडू शकतात. OpenAI चे तंत्रज्ञान वापरण्याची कोणतीही अट नाही किंवा त्याला प्राधान्यही नाही. ज्या समुदायांसाठी काम करायचे आहे त्यांची सखोल जाण, सरकारी व्यवस्थेत तंत्रज्ञान कार्यान्वित करण्याची क्षमता आणि मूल्यमापन, गोपनीयता, सुरक्षा व दीर्घकालीन टिकाऊपणासाठी स्पष्ट योजना असलेल्या संघांच्या शोधात सिटीज डिलिव्हर आहे.

सिटीज डिलिव्हर दोन टप्प्यांवरील प्रकल्पांना पाठबळ देईल. ५ लाख ते १० लाख डॉलरपेक्षा कमी रकमेची प्रारंभिक अनुदाने संस्थांना शहरातील भागीदारांसोबत कल्पना अधिक विकसित करण्यास, प्रत्यक्ष वापरकर्त्यांसोबत प्रायोगिक नमुना तयार करून त्याची चाचणी घेण्यास आणि शहरात उपाय प्रायोगिक तत्त्वावर राबवण्यास मदत करतील. १० लाख ते २० लाख डॉलरची विस्तार अनुदाने शहरात आधीच प्रायोगिक तत्त्वावर राबवलेल्या आणि सुरुवातीचे परिणाम दाखवलेल्या उपायांना पाठबळ देतील. यामुळे हे उपाय अधिक रहिवाशांपर्यंत पोहोचवता येतील किंवा आणखी शहरांमध्ये त्यांचा विस्तार करता येईल.

प्रत्येक प्रकल्पाचे नेतृत्व पात्र संस्थेने केले पाहिजे आणि त्याचा उद्देश समाजहिताचा असला पाहिजे. ना-नफा संस्था, सार्वजनिक हितासाठी स्थापन झालेल्या कंपन्या आणि नफ्यासाठी काम करणाऱ्या निवडक संस्था अर्ज करण्यास पात्र आहेत. समुदायासाठी अपेक्षित परिणाम आणि सकारात्मक बदल घडवण्यास कटिबद्ध असलेल्या शहर प्रशासनाच्या भागीदारीत प्रत्येक प्रकल्पाचे काम पूर्ण केले पाहिजे. शहर प्रशासने थेट अर्ज करू शकत नाहीत. पात्रतेचे संपूर्ण निकष जाणून घेण्यासाठी उपक्रमाचे संकेतस्थळ⁠ पाहा.

शहरांच्या आजवरच्या अनुभवांतून पुढची वाटचाल

रॉकफेलर फाउंडेशन आणि OpenAI यांनी २०२३ मध्ये सुरू केलेल्या प्रयत्नांतून हे काम पुढे आले आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्तेमुळे शहरांतील सेवा कशा सुधारता येतील याचा विचार करण्यासाठी त्यांनी सहा खंडांतील ४० हून अधिक नागरी क्षेत्रातील नेत्यांना एकत्र आणले होते.

त्या चर्चांमधून कोलंबियातील काली, दक्षिण आफ्रिकेतील केप टाउन आणि ब्राझीलमधील रिओ दि जानेरो येथे सुरुवातीचे प्रकल्प उभे राहिले. कालीमध्ये Dengue.AI⁠ साथीच्या उद्रेकांचे पूर्वानुमान देते. यामुळे सार्वजनिक आरोग्य अधिकाऱ्यांना प्रतिबंधात्मक प्रयत्न योग्य ठिकाणी केंद्रित करता येतात. केप टाउनमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर चालणारे संदेशवहन व्यासपीठ⁠ रहिवाशांना स्थानिक प्रशासनाशी संवाद साधण्यास मदत करते. रिओमध्ये व्हॉट्सॲपवरील स्वयंचलित संवादप्रणाली⁠ पुराचे इशारे आणि रहिवाशांनी कळवलेली माहिती शहराच्या आपत्कालीन प्रतिसाद व्यवस्थांपर्यंत पोहोचवते.

या सुरुवातीच्या प्रकल्पांच्या अनुभवावर सिटीज डिलिव्हर पुढील काम उभारत आहे. आशादायक उपाय ओळखणे, रहिवासी आणि सरकारी कर्मचाऱ्यांसोबत त्यांची चाचणी घेणे, तसेच शहरे आधीपासून वापरत असलेल्या सेवा आणि व्यवस्थांमध्ये यशस्वी उपाय कसे समाविष्ट करता येतील हे जाणून घेणे, हा त्याचा उद्देश आहे.

कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे लाभ अधिक लोकांपर्यंत

आर्टिफिशियल जनरल इंटेलिजन्सचा लाभ संपूर्ण मानवजातीला मिळेल याची खात्री करणे हे OpenAI Foundation चे ध्येय आहे. आमचा नागरी समाज आणि परोपकार कार्यक्रम समुदायांना आताच आणि मोठ्या प्रमाणावर कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा लाभ घेण्यास मदत करून हे ध्येय प्रत्यक्षात आणतो.

जीव वाचवणाऱ्या वैद्यकीय प्रगतीचा लाभ प्रत्येकापर्यंत पोहोचवणे⁠, अल्पभूधारक शेतकऱ्यांना कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर आधारित हवामान आणि पीक रोगांचे पूर्वानुमान⁠ उपलब्ध करून देणे आणि कृत्रिम बुद्धिमत्तेची उपयुक्त साधने शक्य तितक्या भाषांमध्ये काम करतील याची खात्री करणे⁠ या आमच्या प्रयत्नांना सिटीज डिलिव्हर पुढे नेत आहे. हा उपक्रम लोकांना प्राधान्य देणाऱ्या कृत्रिम बुद्धिमत्तेसाठीचा निधी⁠ या उपक्रमाचे कामही पुढे नेत आहे. कृत्रिम बुद्धिमत्ता स्थानिक समुदायांना कशी मदत करू शकते हे शोधण्यासाठी हा निधी ना-नफा संस्थांना मदत करतो. सिटीज डिलिव्हरच्या माध्यमातून, रहिवासी दररोज अवलंबून असलेल्या आवश्यक सार्वजनिक सेवांपर्यंत आम्ही या कामाची व्याप्ती वाढवत आहोत. या सर्व प्रयत्नांमध्ये आम्ही कृत्रिम बुद्धिमत्तेतील प्रगतीला समस्यांची प्रत्यक्ष जाण असलेल्या संस्थांच्या तज्ज्ञतेची जोड देतो. यातून नव्या क्षमतांचे रूपांतर लोकांसाठी ठोस लाभांमध्ये होते.

सिटीज डिलिव्हरसाठी अर्ज आता स्वीकारले जात आहेत. प्रस्ताव (एका छोट्या व्हिडिओसह) २९ नोव्हेंबर २०२६ पर्यंत सादर करणे आवश्यक आहे. येथे अर्ज करा⁠.